Historisch Museum Ede

Audiovisueel materiaal

Zoeken coll GelderlandDe collectie audiovisuele middelen bestaat uit een fotocollectie met ruim 10.000 stuks, een diacollectie, een kleine verzameling glasnegatieven en een bescheiden verzameling films en video's. De fotocollectie is erg indrukwekkend. Deze bestaat uit originele foto's en ansichtkaarten vanaf circa 1880, enkele afdrukken en oude persfoto's inzake de geschiedenis van de plaats Ede. In deze collectie is de volledige geschiedenis van Ede gevat.
Belangrijke thema's zijn de spoorwegen, de militairen, de boerderijen, de Heideweek, bekende personen en het onderwijs. De fotocollectie is qua beschrijvingen reeds gedigitaliseerd. Daarnaast wordt hard gewerkt aan het scannen van deze 10.000 exemplaren. De diacollectie is eveneens ontsloten; de collectie glasnegatieven helaas nog niet.

 

Gezicht op Ede rond 1900

gezicht op Ede [ca. 1900]gezicht op Ede [ca. 1900]Deze oude ansichtkaart toont hoe landelijk Ede nog voor de eeuwwisseling was. Een grote kerk, omringd door eenvoudige boerenwoningen. De torenspits van de Noorderkerk ontbreekt. Deze moet immers nog worden gebouwd.

Omdat rond 1900 het religieuze leven in Ede en omstreken erg streng was geworden werden de galmgaten van de toren van de Oude Kerk dichtgetimmerd. Dit deed men omdat men de kaartspelsymbolen, die in de Middeleeuwen in het traceerwerk van de galmgaten zijn verwerkt, te zondig vond. Op de ansichtkaart is goed te zien hoe de toren van boven is dichtgetimmerd.

 

Station Ede-Centrum anno 1910

Station Ede Centrum anno 1910In 1902 wordt de spoorlijn tussen Ede (thans Ede-Wageningen) en Nijkerk
(tegenwoordig tot Amersfoort) in werking gesteld. Aan het einde van dit jaar, of mogelijk in de loop van 1903, verrijst het station aan de huidige halte Ede-Centrum. Volgens hetzelfde ontwerp wordt het station van Lunteren gebouwd. Reeds in de twintiger jaren is de loods van het Edese station te klein geworden en wordt het vergroot tot de huidige vorm. Vanaf 1975 - 2015 was in dit pand het,door de Vereniging Oud Ede geëxploiteerde Historisch Museum Ede gevestigd. Het gebouw herbergt nog veel authentieke elementen van het oorspronkelijke stationsgebouw (reliëfplafonds en een marmeren schouw).

 

De ENKA-fabriek anno 1920

De ENKA-fabriek anno 1920Rond 1920 vestigt de Nederlandse Kunstzijdefabriek ENKA zich in Ede en verrijst er een groot industriecomplex. Deze foto toont hoe groot deze fabriek destijds al was. De naam ENKA is de fonetische uitspraak van de 'N' en de 'K', de afkorting van de volledige fabrieksnaam. De verklaring is dat 'ENKA' zou staan voor de 'Eerste Nederlandse Kunstzijdefabriek Arnhem is niet correct. Vervolgens heeft deze firma meerdere naamsveranderingen ondergaan. De "AKU" is er een van. Rond 1925 werd de fabriek uitgebreid Er was bij dit bedrijf zoveel personeel nodig dat er mensen van buiten werden aangetrokken. Dit is een van de redenen dat een aanvankelijk bescheiden dorp als Ede in de twintigste eeuw uitgroeide tot de moderne plaats met zijn huidige proporties.
Binnen de collectie van het museum is een speciale website over de ENKA opgenomen.

 

Poortplein anno 1925

Poortplein (Oud Ede-Zuid) [ca. 1926] De directie van de ENKA-fabriek was zeer vooruitstrevend. Zij begreep dat als je veel personeel nodig hebt je er ook woningen voor moet zoeken. Na de bouw van de fabriek liet zij voor het personeel een hele wijk bouwen. Nu vaak 'Oud Ede Zuid' genoemd. Het ontwerp voor deze wijk is gestoeld op het tuindorpidee. Iedere arbeider beschikte over een bescheiden woning met een klein tuintje. Een gelukkige werknemer was immers een goede werknemer die hard werkte en weinig ziek was. De boodschappen werden overigens gedaan in de winkels in deze wijk. En in de vrije tijd werd gerecreëerd in de Reehorst (ontspanningsgebouw) en het ENKA-bad. Al deze faciliteiten werden verzorgd door de ENKA zelf. Met andere woorden: het grootste gedeelte van het salaris stroomde weer terug in de geldkas van de ENKA-fabriek. Er waren plannen om deze wijk af te breken. Maar mede dankzij de inbreng van Vereniging Oud Ede is Oud Ede Zuid gespaard gebleven. Deze wijk is inmiddels geheel gerestaureerd en gerenoveerd.

 

Toespraak van dhr. Zwerus de Nooij bij het Mausoleum anno 1945

Toespraak van dhr. Zwerus de Nooij Het belangrijkste en grootste monument dat Ede rijk is is het Mausoleum (letterlijk: praalgraf). Het Mausoleum is dan ook niet alleen een monument, maar ook een graf. Dit monument is opgericht ter herdenking van de verzetsstrijders die in de Tweede Wereldoorlog in en om Ede zijn gesneuveld. Bijna al de op het monument genoemdepersonen liggen daar begraven. Na de oorlog was er nog steeds een periode van grote schaarste. Met vereende krachten werd toch dit monument gebouwd. Reeds in augustus 1945 werd een begin gemaakt met de aanleg van het park op de Paasberg. Dit was een werkobject voor de in Ede gelegerde Canadezen (de buitenlandse bevrijders), die men wat om handen wilde geven. Reeds op 12 december 1945 werd het stoffelijk overschot van de heer P.A. van Vark bijgezet in het Mausoleum en is deze dag uitgeroepen tot officiële rouwdag. Op de foto houdt de heer Zwerus de Nooij een toespraak. Tevens is te zien dat het monument nog lang niet klaar is. De natuurstenen plaquettes ontbreken, evenals het monumentale bronzen beeld. Pas in 1947 is het monument voltooid. Op zaterdag 2 augustus onthult de Z.K.H. Prins Bernhard tijdens een officiële plechtigheid het grote bronzen beeld van een liggende naakte man. Dit beeld is ontworpen door de Amsterdamse beeldhouwer V.P. Semeyn Esser. Op deze dag werd tevens het monument overgedragen aan de gemeente.

© 2016 Historisch Museum Ede. All Rights Reserved.

Design: @Magic